علل و درمان سردرد در ارتفاعات

بیماری حاد کوهستان در 25 درصد از افراد بازدید کننده از ارتفاعات متوسط (6300 تا 9700 فوت) بروز می کند. علائم بیماری معمولاً در عرض 12 ساعت اول رسیدن به این ارتفاعات ایجاد می شود اما ممکن است تا 24 ساعت بعد یا بیشتر به تأخیر بیفتد. افراد جوان تر از 60 سال، افرادی که از نظر بدنی سازگاری کمتری با این محیط ها دارند، افرادی که در سطح دریا زندگی می کنند و دارای سابقه بیماری حاد کوهستان یا دچار مشکلات زمینه ای ریوی هستند، بیشتر در معرض خطر ابتلا به این بیماری قرار دارند. بیماری حاد کوهستان منجر به ادم مغزی ناشی از ارتفاعات زیاد در 5/1 درصد از موارد می شود. مصرف الکل از سازگاری و انطباق حاد دستگاه تنفسی با هیپوکسی خفیف موجود در ارتفاعات متوسط جلوگیری می کند. ارتفاعات زیاد می تواند به عنوان عامل تحریک کننده و آغاز کننده میگرن باشد.

علائم


بیماری حاد کوهستان (AMS) که معمولاً در ارتفاعات بالای 8200 فوت بوجود می آید با بروز سردرد و حداقل یکی از علائم: علائم گوارشی (بی اشتهایی، تهوع و استفراغ)، خستگی، ضعف شدید، سرگیجه یا سبکی سر و مشکلات خواب شناخته می شود. این سردرد معمولاً به صورت دو طرفه ایجاد می شود اما ممکن است یک طرفه نیز باشد. ادم مغزی ناشی از ارتفاعات که در ارتفاعات کمتر از 12000 فوت شایع نیست، را می توان با بروز تغییر در وضعیت شناختی و یا آتاکسی در فرد مبتلا به طور توأم با یکدیگر در فرد بدون بیماری حاد کوهستان تشخیص داد.

ادم مغزی ناشی از ارتفاعات که می تواند منجر به کما و مرگ شود ممکن است با ناهنجاری در قوام (تون) عضلات و اندام ها، بی اختیاری ادرار، ادم پاپی، فلج اعصاب کرانیال و لرزش شدید بدن همراه باشد. ادم ریوی ناشی از ارتفاعات زیاد که ممکن است همراه با ادم مغزی ناشی از ارتفاعات ایجاد شود، معمولاً در ارتفاعات بیشتر از 9840 فوت اتفاق می افتد. خونریزی شبیکه چشم ناشی از ارتفاعات در افرادی که به ارتفاعات بالاتر از 15000 فوت صعود می کنند شایع است.

علل


هنگامی که فشار نسبی اکسیژن با افزایش ارتفاع کاهش می یابد میزان تهویه هوا در بدن افزایش می یابد و منجر به آلکالوز تنفسی می شود. اگرچه هایپوکاپنیا به تنهایی موجب جمع شدن و انقباض عروق مغزی می شود اما هیپوکسی موجب کاهش خالص و نهایی مقاومت عروق مغز و افزایش فشار هیدروستاتیک مویرگ های مغز باشد. افزایش فعالیت سمپاتیک نیز به دنبال آن ایجاد شده که موجب افزایش ضربان قلب، انقباض عروق ریوی و افزایش اولیه و کاهش ثانویه جریان خون مغزی خواهد شد.

درمان


افرادی که جهت صعود به ارتفاعات بالا دارای برنامه ریزی باشند و از ارتفاع کمتر از 8000 فوت شروع کنند، اولین روز را استراحت نمایند و سپس هر روز حدود 1000 فوت به صعود خود ادامه دهند، قادر خواهند بود که از بیماری حاد کوهستان جلوگیری نمایند. خوابیدن در ارتفاع پایین تر در شب می تواند مفید باشد زیرا هیپوکسی با خواب تشدید می شود. همچنین لازم است که شخص به میزان لازم آب دریافت کند و از مصرف الکل خودداری نماید. مصرف استازولامید به میزان 250 میلی گرم دو بار در روز و شروع مصرف آن یک روز قبل از صعود و ادامه به مدت 3 تا 4 روز می تواند از بیماری حاد کوهستان جلوگیری کرده و باعث بهبود وضعیت خواب شود. دگزامتازون به میزان 8 میلی گرم در روز در دوزهای تقسیم شده می تواند موجب کاهش میزان بروز این بیماری و علائم آن شود. مصرف ترکیبی استازولامید و دگزامتازون همراه با یکدیگر مؤثرتر از مصرف هر یک از آنها به تنهایی است. آسپرین نیز ممکن است از بیماری حاد کوهستان جلوگیری کند.

در یک بررسی میزان بروز سردرد با مصرف 320 میلی گرم آسپرین به میزان سه دوز (شروع آن 1 ساعت قبل از رسیدن به ارتفاعات بلند و سپس هر 4 ساعت یکبار به میزان دو دوز) بسیار کاهش می یابد. بیماری حاد کوهستان را می توان با استراحت، مصرف مسکن های ضعیف، خودداری از مصرف الکل و مصرف مایعات و آب کافی به طور علامتی درمان کرد.  بر اساس شدت علائم بیماری شاید لازم باشد تا به ارتفاعات بالاتر صعود نکرد و یا سرعت و میزان صعود را کاهش داد و یا حتی به سمت پایین برگشت. استازولامید ممکن است به تسکین علائم حاد کمک کند.

علاوه بر پایین آمدن از ارتفاعات، ادم مغزی ناشی از ارتفاعات (HACE) را می توان با استازولامید، دگزامتازون، اکسیژن مکمل و کیفهای سبک و قابل حمل اکسیژن هایپرباریک درمان کرد. بیماری حاد کوهستان معمولاً پس از 16 تا 72 ساعت استقرار در ارتفاعات برطرف می شود. هنگامیکه فرود از ارتفاعات غیر ممکن باشد و درمان نیز وجود نداشته باشد، ادم مغزی و ادم ریوی ناشی از ارتفاعات موجب مرگ و میر تا حدود 50 درصد از بیماران میشود.

بیماری کاهش فشار هوا


بیماری کاهش فشار هوا که به آن بیماری بندز یا کاسیون نیز گفته می شود، معمولاً غواصان و کارکنان زیر دریایی را تحت تأثیر قرار  می دهد اما در خلبانان نیز هنگام صعود سریع در کابین فاقد تنظیم فشار هوا نیز بوجود می آید. بیماری کاهش فشار هوا که پس از شیرجه زدن در عمق بیشتر از 25 فوت ایجاد می شود معمولاً در عرض چند دقیقه تا چند ساعت پس از پایان شیرجه بروز می کند. بیماری کاهش فشار هوای خفیف ( نوع I) معمولاً با درد مفاصل و یا خارض شدید پوست تشخیص داده می شود و بیماری کاهش فشار هوای شدید (نوعII) با مشکلات نورولوژیکی مشخص می گردد.

درگیر نخاع توراسیک شایع ترین ناحیه تحت تأثیر این بیماری است که منجر به ایجاد درد در قسمت پایین کمر و لگن و دیزستزی می شود که ممکن است با کاهش حس، ضعف حرکتی و بی اختیاری ادرار یا مدفوع همراه باشد. با شیوع کمتری، مغز نیز ممکن است درگیر شود که منجر به بروز علائم مختلف از جمله سردرد، منگی در سر، خواب آلودگی و سستی شدید، سرگیجه، اختلالات صحبت کردن، همی پارزی، نقص بینایی وتشنج می شود که بر اساس محل آسیب خواهد بود.